Catalyst Obligacje

Obligacje notowane na Catalyst

Definicja

Obligacje są to instrumenty dłużne przy pomocy których przedsiębiorstwo (emitent) zaciąga dług u obligatariusza czyli nabywcy obligacji. Obligacje różnią się tym od akcji, że nabywca obligacji  nie staje się właścicielem danego przedsiębiorstwa a jedynie nabywa prawa do otrzymywania odsetek (kuponów) od pożyczonego kapitału. Z drugiej strony przedsiębiorstwo, które decyduje się na taką właśnie formę pozyskania kapitału nie oddaje kontroli nad spółką.

Obligacja jest to więc forma pożyczki w której obie strony ustalają jaka będzie kwota zwrotu, data oraz jak udzielający pożyczki będzie otrzymywał korzyści z danej obligacji.

Ze względu na emitenta obligacje dzielą się na:

  • obligacje skarbowe wydawane przez Skarb Państwa
  • obligacje korporacyjne emitowane przez przedsiębiorstwa
  • obligacje komunalne wydawane przez samorządy terytorialne

Za najbezpieczniejsze uważa się obligacje skarbowe, gdyż ryzyko upadku Państwa jest teoretycznie najmniejsze. Nie oznacza to jednak, że jest to nie możliwe. Przypadek Grecji pokazuje, że nawet Państwo może zbankrutować.

Obligacje korporacyjne są mniej bezpieczne, gdyż ryzyko upadku przedsiębiorstwa zawsze istnieje. Jednak dzięki temu można uzyskać z nich wyższą stopę zwrotu gdyż są one wyżej oprocentowane. Im przedsiębiorstwo jest uważane za bezpieczniejsze tym niżej oprocentowane są ich obligacje.

Termin wykupu obligacji może być różny. Wyróżniamy obligacje krótkoterminowe (do 1 roku), średnioterminowe (do 5 lat) oraz długoterminowe (powyżej 5 lat). Z założenia jednak są to instrumenty dla inwestorów mających dłuższy horyzont inwestycyjny, co nie wyklucza jednak także stosowania na nich strategii krótkoterminowych.

Istnieją też obligacje z wbudowanymi dodatkowymi warunkami wykupu. O tzw. opcji Call mówimy gdy to emitent może wykupić obligację przed terminem jej zapadalności, natomiast o opcji PUT gdy takie prawo przysługuje obligatariuszowi. Obligacje z opcją Call z reguły są tańszy od tych bez, natomiast obligacje z opcją Put są nieznacznie droższe, gdyż dają inwestorowi dodatkowe prawa.

Obligacje można tez dzielić ze względu na korzyści jakie przynoszą inwestorowi na:

  • obligacje opiewające na świadczenia pieniężne
  • obligacje opiewające na świadczenie niepieniężne

Najczęściej mamy do czynienia z obligacjami o świadczeniach pieniężnych w formie odsetek czyli tzw. kuponów. Mogą być one wypłacane co jakiś czas lub też w momencie wykupu. Oprocentowanie może być stałe lub zmienne na przykład uzależnione od stopy WIBOR (3M, 6M lub 12M) powiększonej o stałą marżę. Z reguły im pewniejsza spółka tym marża jest mniejsza.

Obligacje mogą też być zerokuponowe. W ich przypadku inwestor nie otrzymuje okresowych odsetek. Tego typu obligacje najczęściej kupowane sa poniżej wartości nominalnej.

Inną formą świadczeń pieniężnych może być udział w zyskach przedsiębiorstwa, czyli odpowiednik dywidendy na rynku akcyjnym.

Wśród obligacji o świadczeniach niepieniężnych wyróżniamy:

  • obligacje z prawem pierwszeństwa do zakupu akcji nowej emisji
  • obligacje zamienne na akcje według z góry określonych zasad.

W obydwu powyższych przypadkach obligacje nabywają więc trochę cech charakterystycznych dla akcji. Dają szanse na wyższe zysk oraz jednocześnie zachowują podstawową cechę obligacji jaką jest ochrona kapitału.

Na temat obligacji można by napisać naprawdę grubą książkę, ja jednak chciałbym się skupić na tych notowanych na naszym polskim rynku Catalyst.

Czym jest Catalyst?

Jest to zorganizowany rynek obrotu obligacjami należącym do GPW S.A. oraz jej spółki zależnej BondSpot S.A.. Rynek ten powołany został do życia we wrześniu 2009 roku i jego celem było stworzenie miejsca gdzie handel obligacjami będzie dobrze uregulowany i przejrzysty.

Przed powstaniem rynku Catalyst handel obligacjami korporacyjnymi również istniał jednak był on dużo bardziej rozproszony. Brak było dostatecznej informacji o emitencie oraz jego sytuacji finansowej. Transakcje nie były przejrzyste i nie wszyscy inwestorzy mieli dostęp do takich samych informacji, gdyż brak było standardów informacyjnych.

Dużym ograniczeniem była także niska płynność obligacji, które nie zawsze można było sprzedać przed terminem. A jeżeli można było to brak wyceny rynkowej powodował trudność w określeniu ceny.

Wszystkie te ograniczenia powodowały także koszty i sprawiały, że był to rynek raczej dla dużych inwestorów, którzy posiadali zarówno czas jak i wiedzę potrzebną do zweryfikowania wszystkich tych elementów.

Sytuacja zmieniła się po powstaniu rynku Catalyst, dzięki któremu znacząco wzrosła płynność obrotu. Informacje o transakcjach i wycenie rynkowej stały się publiczne.

Standaryzacja warunków emisji sprawiła, że łatwiej jest porównać różnego rodzaju obligacje i oczekiwaną z nich stopę zwrotu.

Dużo łatwiejszy jest też dostęp do informacji o sytuacji spółki, które zobligowane są do publikacji okresowych raportów.

Dla inwestorów ważne jest również to, że obrót obligacjami odbywa się za pośrednictwem domów maklerskich oraz rozliczane w KDP. Domy maklerskiego odpowiedzialne są za proces emisji obligacji na rynku pierwotnym. Podmioty te przynajmniej teoretycznie powinny dbać o to aby spółki, których obligacje zostaną sprzedane były spółkami o dobrej kondycji finansowej, gdyż emitując obligacje spółki z problemami narażają się na znaczące straty wizerunkowe.

Rynek Catalyst składa się z 4 subrynków czyli:

– regulowanego dla transakcji detalicznych prowadzonego przez GPW

– regulowanego dla transakcji hurtowych prowadzonego przez BondSpot

– alternatywnego systemu obrotu dla transakcji detalicznych prowadzonego przez GPW

– alternatywnego systemu obrotu dla transakcji hurtowych prowadzonego przez BondSpot.

Wymogi proceduralne

W zależności od tego czy obligacja jest handlowana w na rynku regulowanym czy też w trybie ASO (alternatywny system obrotu) różne są wymagania od emitentów a co za tym idzie różne są też współczynniki ryzyka dla inwestora, który inwestuje na rynku obligacji.

W uproszczeniu można przyjąć, że rynek regulowany jest bezpieczniejszy od ASO, jednak jest to duże uproszczenie, gdyż ryzyko istnieje w każdym wypadku i ani GPW odpowiadające za organizację Catalyst czy też KNF, który zatwierdza prospekty, nie zwalnia nas z obowiązku wnikliwej analizy sytuacji w spółce i próbie poprawnej oceny sytuacji w niej panującej.

Aby obligacje spółki mogły być notowane na rynku regulowanym spółka przygotowuje prospekt emisyjny, który następnie musi zostać zatwierdzony przez KNF. W stosunku do emitenta nie może toczyć się postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne a wartość emisji musi przekraczać 1 mln EUR lub 4 miliony PLN. Jedynie jednostki samorządu terytorialnego są zwolnione z obowiązku przygotowania prospektu emisyjnego.

Z prospektu emisyjnego dowiemy się więcej o sytuacji w spółce, w tym jakie ryzyka są z nią związane, jak jest jej sytuacja finansowa spółki oraz całej branży. Podane też są warunku emisji, czyli jak dana obligacja jest skonstruowana, a co za tym idzie na jakie profity może liczyć inwestor. Znajdują się też informacje o zabezpieczeniu obligacji, które są o tyle istotne gdyż jakość zabezpieczenie jest w stanie powiedzieć inwestorowi ile środków może odzyskać na wypadek upadłości spółki.

W przypadku alternatywnego systemu obrotu nie ma obowiązku sporządzania prospektu emisyjnego. Wystarczy dokument/nota informacyjna. Dużo niższe są tez wymogi kapitałowe oraz informacyjne.

Innymi słowy rynek ASO na Catalyst jest odpowiednikiem NewConnect dla rynku akcyjnego. Jest to ważna informacja dla inwestorów, który powinien być szczególnie ostrożny w przypadku inwestycji na tym rynku. Powinniśmy pamiętać, że w przeciwieństwie do rynku akcyjnego nasz potencjalny zysk jest ograniczony do poziomu odsetek, oraz relatywnie niewielkiej zmiany cen obligacji, podczas gdy potencjalna strata może wynieść całość zainwestowanej kwoty w przypadku gdyby spółka nie była w stanie wykupić obligacji.

Po za alternatywnym system obrotu oraz rynkiem regulowanym istnieje jeszcze 3 forma powiazania z Catalyst. Jest nią Autoryzacja przez Catalyst. Status ten polega na tym, że spółka emitująca obligacje nie jest notowana na Catalyst, ale podlega obowiązkom informacyjnym tego rynku zgodnie z Zasadami działania Catalyst.

W takiej formie korzyści mogą osiągnąć obie strony, czyli zarówno inwestorzy jak i emitenci. Inwestorzy mają dostęp do wystandaryzowanych informacji na temat spółki a emitentom łatwiej jest zdobyć zaufanie i pozyskać potencjalnych inwestorów, a co za tym idzie zmniejszyć także koszty emisji. Tego typu emisje najczęściej organizowane są bezpośrednio przez firmy finansowe takie jak banki lub domy maklerskie.

Zasady Obrotu

Ceny obligacji wyraża się w procentach wartości nominalnej. Czyli wartość 99.00 dla obligacji o wartości nominalnej 100 będzie oznaczać, że jedna obligacja kosztuje 99 PLN, podczas gdy już dla obligacji o wartości nominalnej 1000 PLN będzie to 990 PLN.

Minimalny krok zmiany ceny na rynku detalicznego wynosi 0.01. Dla rynku hurtowego, prowadzonego przez BondSpot, krok ten jest uzależniony od ceny. W przypadku cen poniżej 100 PLN, obligacje notowane są  z dokładnością do 0.1. W przedziale 100 – 10 000 z dokładnością do 0.01, a powyżej 10 000 z dokładnością do 0.001.

Różnią się też jednostki transakcyjne. Dla rynku detalicznego handlu można dokonywać już od 1 obligacji podczas gdy na rynku hurtowym minimalna wartość zlecenia wynosi 100 000 PLN licząc według wartości nominalnych.

Dla przeciętnego inwestora indywidualnego liczy się więc głównie rynek detaliczny prowadzony przez GPW. Aby móc na nim dokonywać transakcji wystarczy otworzyć rachunek w którymkolwiek z domów maklerskich. Pamiętać jednak należy o prowizji za kupno i sprzedaż, która na rynku waha się od 0,15% do 0,38% wartości nominalnej transakcji oraz o wartości minimalnej która z reguły oscyluje wokół 5 PLN w zależności do DM.

Kupując obligację na rynku Catalyst płacimy też za już naliczone ale jeszcze nie wypłacone odsetki proporcjonalnie do całego okresu odsetkowego.

Jeżeli więc 1 obligacja ma wartość 105, jej wartość nominalna wynosi 1 000 PLN,  naliczone odsetki 18 PLN, a prowizja domu maklerskiego 0,30% ale nie mniej niż 5 PLN to taka transakcje kosztować nas będzie 105%x1000+18+5 czyli 1072 PLN.

Wycena obligacji

Decydując się na zakup obligacji powinniśmy też dokładnie zaznajomić się z warunkami obligacji, dzięki którym możliwa do obliczenia będzie nasza oczekiwana stopa zwrotu z inwestycji.

Zacznijmy jednak od podstawowych pojęć. Część z nich już była opisana wcześniej, ale dla powtórki jeszcze raz je zamieszczę:

wartość nominalna – czyli cena po której obligacja zostanie wykupiona.

cena emisyjna – cena po której obligacja jest kupowana w emisji pierwotnej. jeżeli jest niższa od wartości nominalnej wtedy mówimy, że jest kupowana z dyskontem. Jeżeli jest wyższa wtedy jest kupowana z premią.

Kupon – czyli wartość odsetek

Okres odsetkowy – czyli informacja o tym jak często wypłacane są kupony. Najczęściej są to 3 miesiące, 6 miesięcy, 12 miesięcy.

Oprocentowanie nominalne – stopa procentowa, na podstawie której obliczana jest wysokość odsetek kuponowych z obligacji. Może być to wartość stała lub zmienna. Jeżeli obligacja jest zmienno procentowa wtedy do jej obliczenia potrzebna jest wysokość stopy bazowej (np. WIBOR) oraz marży.

Dzień ustalenia stopy procentowej – w przypadku Catalyst dzień ten przypada na 3 dni przed początkiem danego okresu odsetkowego. Mogą być jednak ustalone inne zasady w waunkach emisji obligacji.

Data ustalenia praw do odsetek – czyli moment w którym należy posiadać obligacje na koncie aby być upoważnionym do otrzymania odsetek.

Data wypłaty odsetek – dzień w którym dostajemy kupon odsetkowy

Data wykupu – dzień kiedy emitent zwraca wartość nominalną obligatariuszom.

Cena czysta – cena transakcyjna obligacji bez naliczonych odsetek

Cena brudna – cena transakcyjna zawierające naliczone odsetki

 

Najlepszą metodą obliczenia stopy zwrotu jest policzenie YTM (Yield to Maturity), czyli stopy zwrotu w dniu wykupu. YTM jest to więc całkowita rentowność obligacji przy założeniu, że reinwestujemy odsetki oraz trzymamy obligację aż do dnia zakupu. Gdybyśmy obliczoną w ten sposób stopą zwrotu zdyskontowali wszystkie przyszłe przepływy pieniężne czyli odsetki oraz kwotę nominalną to wyszła by nam cena zakupu obligacji.

Dla obligacji notowanych na Catalyst najlepszą metodą obliczenia YTM jest skorzystanie z kalkulatora dostępnego na stronie Catalyst. (link)

Jakby ktoś samemu chciał liczyć YTM to przedstawiam wzór dla uproszczonej wersji czyli sytuacji gdy inwestor jest na początku okresu odsetkowego i nie ma żadnych odsetek skumulowanych, a odsetki są wypłacane co rok. Pomijam także prowizje maklerskie.

YTM Yield to Maturity - obligacjegdzie:

n – ilość okresów odsetkowych

C- wartość kuponów

P – cena zakupu

 

Cenę, wartość kuponów oraz wartość nominalną znamy. Jedyna niewiadoma to YTM. Najłatwiej jest takie wzór policzyć przy pomocy solvera w excellu, lub może trochę w mniej profesjonalny sposób wstawić różne YTM aż wyjdzie nam P równe cenie zakupu.

W przypadku gdy odsetki już lecą i jesteśmy w trakcie okresu odsetkowego sytuacja się trochę komplikuję, gdyż nasz koszt zakupu na rynku Catalyst jest już powiększony o wartość skumulowanych odsetek oraz dodatkowo czas do wypłaty pierwszych odsetek jest mniejszy od całego okresu odsetkowego.

Bardziej skomplikowany wzór pozwalający uwzględnić prowizję, oraz skumulowane odsetki dostępny jest na wcześniej wymienionej stronie z kalkulatorem odsetkowym.

Ryzyka inwestycji w obligacje

Obligacje kojarzą się z instrumentami bezpiecznymi. I w porównaniu do rynku akcyjnego za takie można jest uznać. Jednak nie można zapominać, że i w ich przypadku również występują określone ryzyka, których należy być świadomym.

Ryzyko stopy procentowe –

poziom stóp procentowych wpływa na bieżącą wycenę obligacji. W przypadku obligacji o zmiennym oprocentowaniu jest ono stosunkowo niewielkie, gdyż w raz ze zmianą oprocentowania rynkowego zmienia się również i oprocentowanie obligacji.

Inaczej jest w przypadku obligacji o stałym oprocentowaniu. Wyobraźmy sobie sytuację, że inwestor kupił 10 letnią obligację w momencie w którym na rynku panowały bardzo niskie stopy procentowe na przykład 2%. Obligacja taka razem z marżą rynkową mogła dawać 5% odsetek.

Po jakimś czasie stopy procentowe wzrosły do poziomu 10%. Posiadacz takiej obligacji ma więc na rynku dużo innych ciekawych alternatyw przynoszących mu wyższe korzyści coroczne. Aby więc nie tracić na danej inwestycji inwestor ten powinien sprzedać obligację i zainwestować w inny instrument o wyższej stopie zwrotu. Taka sytuacja powoduje, że cena obligacji spada do poziomu w którym dyskonto w stosunku do ceny nominalnej jest na tyle duże, że łączny zysk z inwestycji zaczyna się wyrównywać z innymi obligacjami o wyższej stopie zwrotu. Wtedy taka obligacja, której zostało między 5 a 8 lat do momentu wykupu może być warta na przykład 85% wartości nominalnej. Czyli cena obligacji, mogła spaść w tym wypadku o około 15%.

Przykład ten pokazuje, że inwestycje w obligacje również mogą być ryzykowne i spadek cen danego instrumentu może być wysoki nawet sięgający kilkunastu procent. Im dłuższy termin do zapadalności obligacji o stałym oprocentowaniu tym bardziej wrażliwa jest ona na zmianę stóp procentowych.

Sytuacja oczywiście działa w obie strony. Tak więc jeżeli oczekujemy wzrostu stóp procentowych nie powinniśmy kupować obligacji o stałym oprocentowaniu z długim terminem zapadalności gdyż istnieje duże prawdopodobieństwo, że ich cena jeszcze spadnie.

Z kolei w przypadku oczekiwanego spadku stóp procentowych obligacje mogą być dla nas bardzo ciekawą opcją inwestycyjną, która może nam przynieść zyski zdecydowanie przekraczające zyski z lokat bankowych.

Ryzyko stóp procentowych jest związane też z ryzykiem inflacji, gdyż wysoka inflacja powoduje z reguły wzrost stóp procentowych. Tak więc próbując przewidzieć jak kształtować się będą stopy procentowe, w pierwszej kolejności powinniśmy spróbować oszacować oczekiwane poziomy inflacji.

Ryzyko reinwestycji –

Polega na tym, że decydując się na dłuższy termin inwestycji powinniśmy w pierwszej kolejności patrzeć na oczekiwane długoterminowe stopy procentowe. Gdyż jeżeli zdecydujemy się na zakup obligacji o krótszym terminie z zamiarem późniejszego rolowania obligacji ( ponownego zakupu ) może się okazać, że obligacje w momencie rolowania będą już miały zdecydowanie niższe oprocentowanie. Ryzyko to również dotyczy obligacji o stałym oprocentowaniu.

 

Przykład

Inwestor ma do wyboru zakup 2 letniej obligacji o oprocentowaniu 8% i jednoletniej obligacji o oprocentowaniu 9% Jednocześnie oczekuje, że za rok stopy procentowe znacząco spadną i jednoroczna obligacja będzie przynosiła już tylko 5%. Jeżeli jego horyzont inwestycji jest 2 letni powinien więc zdecydować się na obligację 2 letnią o niższym oprocentowaniu.

Ryzyko kredytowe –

Jest to ryzyko niewywiązywania się spółki z obowiązku regulowania zobowiązań wynikających z obligacji, czyli regulowania odsetek oraz wykupienia obligacji na samym końcu.

Ryzyko to istnieje zawsze, dlatego każdy inwestor powinien bacznie przyglądać się jakie jest zabezpieczenie obligacji a co za tym idzie jakie są szanse na otrzymanie zainwestowanych środków w przypadku bankructwa spółki.

Ryzyko wcześniejszego wykupu –

Ryzyko to dotyczy wyłącznie obligacji z wbudowaną opcją Call, dającą emitentowi prawo wcześniejszego ich wykupu od obligatariusza. Jak już wiemy z przykład o stopach procentowych może się okazać, że w momencie w którym spółka ogłosi wykup cena obligacji okaże się znacząco niższa niż w momencie w której inwestor dokonał zakupu.

Dlatego opcje tego typu są z reguły mniej warte od opcji bez prawa wcześniejszego wykupu.

Ryzyko walutowe

Jeżeli wartość nominalna wyrażona jest w walucie obcej podobnie jak wartość kuponów to do naszego potencjalnego zysku należy jeszcze doliczyć zmianę związaną ze zmianą kursów. Przykładowo jeżeli kupiliśmy obligację wartą 100 EUR o stopie procentowej 5% rocznych odsetek przy kursie 4,00 PLN i kurs wzrośnie do 4,40 po roku czasu to nasz łączny zysk liczony w złotówkach wyniesie ponad 15%, jeżeli oczywiście jej cena rynkowa się nie zmieni.

Będzie to 40 PLN wynikające ze zmiany kursu oraz 22 PLN odsetek.

Ryzyko płynności –

Kupując obligację na rynku Catalyst mamy 2 opcje zakończenia inwestycji. Możemy poczekać do momentu wykupu obligacji lub też możemy ją sprzedać na rynku. W tym drugim przypadku ktoś jeszcze musi chcieć ją od nas kupić. Dla niektórych instrumentów płynność, czyli ilość wystawionych zleceń kupna i sprzedaży jest niewielka i może to oznaczać, że jeżeli chcemy szybko sprzedać obligację będziemy musieli to zrobić po bardzo niekorzystnej dla nas cenie, istotnie ograniczając nasz potencjalny zysk.

 

Przydatne linki

https://gpwcatalyst.pl/dla_inwestorow

http://www.gpwcatalyst.pl/pub/files/materialy_do_pobrania/Catalyst_przewodnik_inwestorzy.pdf

Literatura

Adam Jagielnicki – „Catalyst – Odkryj rynek obligacji”

 

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *